الشيخ رسول جعفريان وديگران

341

نقد و بررسى منابع سيره نبوى (فارسى)

مىشود ، دو باب آخر كتاب است كه نويسنده در يك باب ، دربارهء موضوعاتى چون : چگونگى اعلام دعوت اسلامى به قبايل ديگر ، روش سياسى مطمئن ، مكان دولت و اهميت آن ، مدينه محل دولت اسلامى ، مقدمات هجرت به مدينه ، اجتماع جديد در مدينه ، بازار ، نظام حكومت ، سپاه و نيروى نظامى ، صنايع ، خدمات و . . . سخن گفته است و در باب ديگر ، به موضوعات : حدود دولت ، دار الاسلام و دار الحرب ، ذمّيها و مستأمن‌ها ، انعقاد پيمانها ، سياست يارى جويى ، فرستادگان ديپلماسى و . . . پرداخته است . نويسنده ، در نگارش كتاب ، از منابع كهن و دست اول بهره جسته ، اما بيشتر از نويسندگان معاصر و مستشرقان استفاده كرده و در برخى از موارد نيز تحليلهاى نادرستى ارائه كرده است . كتاب مزبور فاقد فهرست فنى است . 7 . جيش الرسول ( ص ) ؛ محمود شيت خطاب ، چاپ دهم ، بغداد : مكتبة النهضة ، 1988 م . 100 ص . نويسنده در ابتداى كتاب ، به تشكيل سپاه پيامبر ( ص ) اشاره كرده و آغاز فعاليتهاى نظامى پيامبر ( ص ) را در مدينه ، پس از نزول آيهء شريفهء « أُذِنَ لِلَّذِينَ يُقاتَلُونَ بِأَنَّهُمْ ظُلِمُوا . . . » « 1 » دانسته است . وى در بخشى از كتاب ، از مسجد به عنوان پايگاه نظامى پيامبر ياد كرده و ضمن اشاره به بسيج نيروها و مشورت با ديگران در امور جنگ و مسائل مربوط به جنگ - كه در مسجد انجام مىشد - فرق بين غزوه و سريه را يادآورى كرده است . و در بخشى ديگر ، به دوره‌هاى شكل‌گيرى سپاه مسلمين اشاره نموده و آن را به چهار دوره تقسيم كرده است : دوره نخست ، از بعثت تا هجرت پيامبر ( ص ) كه دورهء دعوت و گسترش فرهنگ و اعتقادات اسلامى است . دورهء دوم ، كه دورهء دفاع از عقيده بود و پيامبر در سال اول هجرت ، به تنظيم سپاه و آماده سازى آن براى جهاد اكتفا كرد و زمان اين دوره چهار سال ذكر شده كه پايان آن ، دست كشيدن احزاب از مدينه پس از جنگ خندق مىباشد . مؤلف دورهء سوم را « دورهء تعرض » دانسته و مدت آن را از سال پنجم ( پس از جنگ خندق ) تا سال هشتم ( غزوهء حنين ) ذكر كرده است . وى اين دوره را دورهء گسترش اسلام و تبديل شدن سپاه اسلام به يك نيروى قوى و مؤثر دانسته است .

--> ( 1 ) . سوره حج ، آيه 39 .